چشمان بدون عینک

لطفا با فاير فاكس اينجا را بخونين، با اكسپلورر مطالب كامل نميان.

عاشق شدن پادشاه بر کنیزک

دیشب به اصرار من، دوستان اومدن سینما برای دیدن فیلم چهل سالگی. مصاحبه ای در رادیو با کارگردان فیلم و حضور عزت الله انتظامی و لیلا حاتمی، دلیل اصرارم برای دیدن این فیلم بود.

قبل از شروع فیلم این جمله روی پرده به نمایش در اومد: برداشتی آزاد از داستانی در مثنوی. منم که عاشق داستان ها مثنوی، خیلی خوشحال به دیدن فیلم ادامه دادم اما خب معنی برداشت آزاد را هم با دیدن این فیلم فهمیدیم. تنها برداشتی که از این داستان مثنوی در این فیلم شده بود، نقل قول اون از زبان محمدرضا فروتن و سعی در خوروندن داستان فیلم به اون بود. کاری که کاملا ناشیانه و لوس انجام شده بود. فروتن به معنی واقعی کلمه افتضاح بود و به نظرم لیلا حاتمی هم با بازی تو این فیلم، روح پدرش را به عذاب انداخت. آقای بازیگر هم که خب نیازی به کارگردان ندارند و به گمونم اگر من هم کارگردان بودم ایشون بازم همون بازی دلنشین همیشگی را میکردن.

اما اشاره فیلم به داستان "عاشق شدن پادشاه بر کنیزک" باعث شد که این داستان را یکبار دیگه از کتاب "مثنوی شریف" بخونم. کتابی که فکر می کنم از بهترین تالیفات انجام شده در زمینه آثار مولانا باشه. این کتاب هر داستان مثنوی را در سه بخش ابیات، ترجمه و تقسیر به زبانی کاملا قابل فهم و مستند آورده و در سه جلد توسط عبدالباقی گولپینارلی تالیف و توسط آقای سبحانی ترجمه شده  است.

حیفم اومد منم مثلا بیام و برداشتی آزاد از این داستان عاشقانه را بگم. تنها کاری که کردم  اینه که بیت های اصلی داستان را جدا کردم تا با بیان دلنشین مولانا یکبار دیگه روحمون را صیقل بدیم و از این چشمه معنویت سیراب شیم. جدا باور این که نزدیک ١٠٠٠ سال پیش یک عارفی بوده که چنین داستان های عاشقانه ای را در قالب شعر و با اشاره به آیات قرآن می سروده، خیلی سخته. البته من هنوز نمیدونم این داستان ها مثنوی را مولوی از جایی نقل کرده یا اینکه خودش خلق کرده. ببینین چقدر ساده و روان و دلنشین، مولوی داستانی عاشقونه را که هنوزم مبتلا به خیلی از ما ها میشه را بیان کرده و در هر بخش هم به آسیب شناسی اون با ذکر چند مثال پرداخته. بیتی را که خیلی دوست داشتم، رنگی کردم.

هر کاری میکنم بازم قالب ابیات اینجا به هم میریزه.کلافه

بشنوید ای دوستان این داستان                 خود حقیقت نقد حال ماست آن                  نقد حال خویش را گر پی بریم                    هم ز دنیا هم ز عقبی برخوریم                   بود شاهی در زمانی پیش ازین               ملک دنیا بودش و هم ملک دین           اتفاقاً شاه روزی شد سوار                        با خواص خویش از بهر شکار                 یک کنیزک دید شه بر شاه ‌راه                   شد غلام آن کنیزک پادشاه                    مرغ جانش در قفس چون می‌تپید             داد مال و آن کنیزک را خرید                    چون خرید او را و برخوردار شد                   آن کنیزک از قضا بیمار شد

شه طبیبان جمع کرد گفت                 جان هر دو در دست شماست                          جان من سهل‌است جان جانم اوست         دردمند و خسته‌ام درمانم اوست

شه چو عجز آن حکیمان را بدید                 پا برهنه جانب مسجد دوید

درمیان گریه خوابش در ربود                      دید در خواب او که پیری رو نمود               گفت ای شه مژده حاجاتت رواست            گر غریبی آیدت فردا ز ماست              چونک آید او حکیمی حاذقست                 صادقش دان کو امین و صادقست

چون رسید آن وعده‌گاه و روز شد              آفتاب از شرق اخترسوز شد                     بود اندر منظره شه منتظر                       تا ببیند آنچه بنمودند سر                          دید شخصی فاضلی، پر مایه‌ای               آفتابی درمیان سایه‌ای

ولی خدا:

گفت ای شه خلوتی کن خانه را              دور کن هم خویش و هم بیگانه را                کس ندارد گوش در دهلیزها                   تا بپرسم زین کنیزک چیزها                    خانه خالی ماند و یک دیار نه                 جز طبیب و جز همان بیمار نه                نرم‌نرمک گفت شهر تو کجاست             که علاج اهل هر شهری جداست               واندر آن شهر از قرابت کیستت              خویشی و پیوستگی با چیستت                    دست بر نبضش نهاد و یک‌به‌یَک            بازمی‌پرسید از جور فلک

نبض او بر حال خود بُد بی‌گزند              تا بپرسید از سمرقند چو قند                     نبض جست و روی سرخ و زرد شد        کز سمرقندی زرگر فرد شد                         چون ز رنجور آن حکیم این راز یافت       اصل آن درد و بلا را بازیافت

شه فرستاد آن طرف یک دو رسول        حاذقان و کافیان بس عدول                            تا سمرقند آمدند آن دو امیر                 پیش آن زرگر ز شاهنشه بشیر                    کای لطیف استاد کامل معرفت             فاش اندر شهرها از تو صفت                        نک فلان شه از برای زرگری                 اختیارت کرد زیرا مهتری                            اینک این خلعت بگیر و زر و سیم          چون بیایی خاص باشی و ندیم                       مرد مال و خلعت بسیار دید                 غره شد از شهر و فرزندان برید

شه بدو بخشید آن مه‌روی را               جفت کرد آن هر دو صحبت جوی را                   مدت شش ماه می‌راندند کام             تا به‌صحت آمد آن دختر تمام                          بعد از آن از بهر او شربت بساخت        تا بخورد و پیش دختر می‌گداخت                      چون ز رنجوری جمال او نماند             جان دختر در وبال او نماند                        چون‌که زشت و ناخوش و رخ زرد شد   اندک‌اندک در دل او سرد شد                         عشق‌هایی کز پی رنگی بود             عشق نبود عاقبت ننگی بود

کشتن آن مرد بر دست حکیم            نه پی اومید بود و نه ز بیم                               او نکشتش از برای طبع شاه             تا نیامد امر و الهام اله                                     آن پسر را کش خضر ببرید حلق         سر آن را در نیابد عام خلق

شاه آن خون از پی شهوت نکرد        تو رها کن بدگمانی و نبرد                              بهر آنست این ریاضت وین جفا          تا بر آرد کوره از نقره جفا                                بهر آنست امتحان نیک و بد              تا بجوشد بر سر آرد زر زبد                               پاک بود از شهوت و حرص و هوا         نیک کرد او لیک نیک بد نما                              گر خضر در بحر کشتی را شکست     صد درستی در شکست خضر هست

 

   + امیر ; ۱٠:٢٤ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢٤ امرداد ۱۳۸٩
comment نظرات ()